De Belgische bierstijlen uitgelegd

Vijf landen worden gezien als de leidende ‘bierculturen’ in de wereld: de ‘klassieke’ Europese landen Tsjechië, België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, aangevuld met het ‘revolutionaire’ Amerika. België neemt binnen deze vijf een aparte positie in: als kleinste land heeft het zonder twijfel de grootste invloed op de rest van de wereld uitgeoefend. Het land bestaat nog geen tweehonderd jaar maar heeft op biergebied zo goed gepresteerd dat haar biercultuur inmiddels op de Immateriële Cultuur Werelderfgoedlijst van Unesco is geplaatst. Wie bier zegt, zegt België.

Lappendeken

Net zoals in Duitsland, en in mindere mate Groot-Brittannië, vind je per streek of regio een eigen, unieke bierstijl. Dat was eeuwen geleden overal zo: ingrediënten bepalen smaak, kleur en geur van bier, en je brouwde met wat lokaal voorhanden was. Zeker in het kleine België is de lokale verscheidenheid enorm: reden eens de lappendeken van de verschillende Belgische bierstijlen nader te onderzoeken!

Ondanks het kleine oppervlak is het bieraanbod in België dus al eeuwen sterk wisselend per streek. In het oosten was tarwebier, ofwel witbier, leidend; rond Brussel regeerde lambiek. Meer naar het westen vond je ‘rode’ en ‘bruine’ bieren en in de zuidelijke Henegouwen voerde saison en andere ‘bewaarbieren’ de boventoon. Door heel België heen vond (en vind) je kloosters en abdijen: daar brouwde men de voorlopers van de nu zo bekende blond, dubbel en tripel bieren. Anders dan in bijvoorbeeld Duitsland, waar na de ontdekking ervan het pilsener een alomtegenwoordig biertype werd, kende België lang geen nationaal dominant bier. Dat werd, nadat Belgische Unie van Brouwers begin twintigste eeuw een wedstrijd uitschreef, ‘Spéciale Belge’ ofwel amber ale.

Spéciale Belge en abdijbieren

We kennen het type van Speciale Palm en De Koninck. Het type probeerde de doordrinkbaarheid van pils te combineren met de volle smaak van Engelse ales. De soortnaam bevat een woordgrap: ‘speciaal’ en ‘ale’ (bovengistend bier) werden samengevoegd tot ‘Spéciale’. Amber ales zijn dus gemakkelijk doordrinkbare bieren, met meer kleur, geur en smaak dan een pils.

Veel mensen denken dat hedendaagse Belgische bieren al eeuwenoud zijn, maar niets is minder waar. Zo mogen abdijbieren graag de illusie wekken al sinds de elfde of twaalfde eeuw te bestaan, de meeste merken hebben de Eerste Wereldoorlog niet eens meegemaakt. Toch zijn het juist abdijbieren die kenmerkend zijn voor België.
Blond, zoals Kapittel Blond of La Trappe Blond, bestaat als type pas sinds 1976 en is niets meer of minder dan de lichtgekleurde versie van dubbel. Iets zwaarder dan een pils, met meer fruitige gistaroma’s en een vollere body. Nog steeds lichtvoetig en verfrissend, en niet te verwarren met Enkel, het refterbier dat de monniken zelf dagelijks genieten.

Dubbel is de oervorm van het abdijbier. Moinette Bruin, St. Bernardus Pater en La Trappe Dubbel zijn schoolvoorbeelden. Diep amber tot donkerbruin, met duidelijke tonen van gedroogd rood fruit en karamel (van de mout) en de kenmerkende fruitige gistgeur, die aan banaan doet denken. Bitterzoet en verwamend!

Tripel kennen we nu als een blondgekleurde stijl – vroeger waren deze bieren donker van kleur. Het zijn volmondige bieren met een prachtige balans tussen zoet en bitter, een fijne koolzuur pareling en een rijk, fruitig gistaroma. Klassiekers zijn Omer Vander Ghinste LeFort Tripel, La Trappe Tripel en St. Bernardus Tripel, terwijl Uiltje Chai Lama een  moderne interpretatie is: andere, frissere, kruiden en specerijen.

Trappisten en abdijbieren?

Alle trappistenbier is abdijbier, maar niet alle abdijbier is trappistenbier! Bier, oorspronkelijk (of zelfs nu nog) in een abdij gebrouwen wordt aangeduid als abdijbier. Dat zegt dus niets over de smaak of het biertype, wel iets over de herkomst. Vandaag de dag kennen wij blond, dubbel (of bruin), tripel en gerstewijn als meest bekende bierstijlen die daarnaast vaak het predicaat ‘abdijbier’ dragen. En dat zijn, in het kort, de overeenkomsten tussen trappistenbier en abdijbier: het zijn meest blond, dubbel, tripel en gerstwijnen die hun oorsprong hebben in een abdij.

Het belangrijkste verschil tussen abdijbier en trappistenbier zit in het feit dat een trappistenbier gebrouwen moet zijn in een klooster dat behoort tot de orde van de Cisterciënzers van de Strikte Observantie, waarbij die kloostergemeenschap de volledige zeggenschap heeft over product en productiemethode, en waarvan de opbrengsten voornamelijk bestemd zijn voor het onderhoud van de eigen gemeenschap, en charitas. Dan wordt trappistenbier zelfs een Authentiek Trappisten Product!

Saison, witbier, Krachtig blond en gerstewijn

Witbier is de ‘zomerse variant’ van het Duitse Hefeweizen, dat het hele jaar door wordt gedronken. St. Bernardus Wit en Steenbrugge Wit zijn schoolvoorbeelden: fris, zachtzuur vanwege de tarwe en prettig kruidig, terwijl St. Bernardus Tokyo daarop voortborduurt met Japanse yuzu als extra smaakverrijking.

Saison is overwegend een droog en hopbitter bier dat verfrist als geen ander, en dat waanzinnig inzetbaar is aan tafel, als begeleider van gerechten. Saison Dupont en KEREL Saison zijn grootse varianten, terwijl het Nederlandse Oedipus Mannenliefde er een frisse, extra kruidige draai aan geeft.

Wist je dat Duvel, nu de meest bekende krachtig blond, tot 1969 een donkergekleurd bier is geweest? Droog, frisbitter en met fruitige gistaroma’s is het een vaste waarde in cafés en de koelkast. Het met eikenhout extra op smaak gebrachte CORNET Oaked is een andere klassieker in de stijl.

De gerstewijnen of quadrupels zijn de kroon op het Belgisch brouwerswerk. Amberkleurig tot diep donkerrood staan ze bol van geuren en smaken die doen denken aan chocolade, krenten en rozijnen, en soms portachtig kunnen zijn. De klassiekers zijn natuurlijk La Trappe Quadrupel, St. Bernardus Abt 12 en Rochefort 8.

België: bierland!

Pilsener mag dan nu ook in België veruit het meest gedronken biertype zijn, de rijke verscheidenheid van het Belgisch bier is een inspiratiebron voor consumenten en collega-brouwers van over de hele wereld geweest. Zonder de gevarieerde Belgische biercultuur zou het nu maar een dorre bedoening zijn in Bierland.